2 mei 2013 Debat in de Balie: De Chinezen komen… toch?

Uitnodiging debat do 2 mei 20.00 uur De Balie, Amsterdam.

Over de invloed van een nieuwe grootmacht op ons leven. Naar aanleiding van de publicatie van het boek ‘China en Europa’ van Volkskrant-journalist Fokke Obbema.

In samenwerking met Linklaters, AtlasContact, de Volkskrant en het China Expertise Centre.

- De onstuitbare opmars van China.
- Over tien jaar spreekt iedereen Chinees!
- De Chinese draak is dood…
- China staat op instorten!
- Grondstoffenoorlog is onvermijdelijk.

Programma’s, boeken en gesprekken over de economische opkomst van China bevatten vaak stevige stellingen en deskundigen lijken eenvoudig in te delen: degenen die geloven in een onstuitbare opmars van China en anderen die verwachten dat interne problemen de overhand zullen krijgen.

Niemand lijkt precies te weten hoe het zit. En misschien is het enige eerlijke antwoord op vragen over de gevolgen van de economische opkomst van China wel: géén idee…
Maar dat de renaissance van deze economische grootmacht gevolgen gaat krijgen staat vast. Gevolgen voor de wereldpolitiek en economie, gevolgen voor onze manier van zakendoen en gevolgen voor ons dagelijks leven.

Wat er op dit moment gebeurt, waar we op moeten letten en wat we kunnen leren hoort u op 2 mei in De Balie.

Debatleider Henk Schulte Nordholt (sinoloog, ondernemer en schrijver van onder andere De Chinacode Ontcijferd) gaat in gesprek met experts, economen en ervaringsdeskundigen. Deelnemers in de politieke ronde zijn: Fokke Obbema (buitenlandredacteur en oud-chef economie van de Volkskrant, auteur van China en Europa), Han ten Broeke (VVD-kamerlid en woordvoerder Buitenlandse Zaken en Defensie), Désirée Bonis (PvdA-kamerlid, woordvoerder Buitenlandse Zaken) en Frans-Paul van der Putten (China-expert van Clingendael). In de economische ronde doen in ieder geval mee: Siebe Schuur (voormalig Hoofd Economische Afdeling van de Nederlandse ambassade in Peking), Pieter Riemer (equity partner bij Linklaters), Marcel Schabos (CEO en president van het Limburgse automotive-bedrijf Inalfa, dat in 2011 werd overgenomen door het Chinese staatsbedrijf BHAP)en Chang Wong voorzitter van de Dragons Businessclub, is de eerste landelijke businessclub voor alle Chinese en Nederlandse ondernemers en professionals in Nederland die actief zijn op het vlak van China-business. Zij gaan in discussie over de Chinese kenniseconomie, contacten en kapitaal en over de vraag: komen ze, of toch niet?

Een debat voor mensen die nu of in de toekomst met China te maken krijgen – voor iedereen dus.

Lushan

Mao’s Great Famine, het door de BBC bekroonde boek van de Nederlandse Sinoloog Frank-Dikötter, is verschenen in een Nederlandse vertaling: Mao’s massamoord – De geschiedenis van China’s meest vernietigende catastrofe, 1958-1962. In het boek beschrijft Dikötter met dodelijke precisie de horror van Mao’s Grote Sprong Voorwaarts, die tenminste 45 miljoen levens kostte. Doel van dit experiment was om in een reuzensprong China op te stuwen in de vaart der volkeren. Zo moest Groot-Brittannië op gebied van staalproductie in korte tijd door China zijn ingehaald. Hier lag niet alleen een taak voor de arbeiders, maar ook voor de boeren die gedwongen werden om in kleine plattelandsoventjes staal te produceren. Landbouwgereedschap, potten en pannen werden omgesmolten tot staal van inferieure kwaliteit. Intussen lagen de gewassen weg te rotten op de akkers.

In de Chinese geschiedenisboeken wordt de oorzaak van de grote hongersnood die in 1961 volgde vooral  verklaard uit natuurrampen. Dikötter bewijst echter onomstotelijk dat menselijk falen de oorzaak van de hongersnood is geweest. Met name het falen van één man: Mao Zedong.

Een heel boeiend hoofdstuk gaat over het 8e Plenum van het 8e Centraal Comité van de Chinese Communistische Partij, die beter bekend staat als de Lushan-conferentie. Lushan is een schitterende berg in het uiterste noorden van de provincie Jiangxi. Lushan werd in de tweede helft van de 19e eeuw een vakantieoord voor missionarissen en westerse zakenlieden die de verstikkende zomerhitte wilden ontvluchten. Op 2 juli 1959 begon op deze berg een conferentie om de voortgang van de Grote Sprong Voorwaarts te bespreken. Toen al waren er duidelijke signalen dat er op grote schaal mensen stierven van de honger. Defensie minister Peng Dehuai, een robuuste kale man met het gezicht van een buldog, had een bezoek gebracht aan zijn geboortestad Xiangtan en trof er alleen maar ellende aan. Ziekelijke ondervoede kinderen met kleren aan het lijf die niet meer waren dan vodden. Peng voelde sterk de behoefte om de misstanden die hij had aangetroffen te rapporteren, maar wist dat hij een van de weinigen was die daadwerkelijk het lef had om de misstanden aan de kaak te stellen. Andere leiders zoals Zhou Enlai, Liu Shaoqi en Deng Xiaoping durfden of wilden niet het risico nemen om een openlijke confrontatie met Mao aan te gaan.

Mao, Peng, Lushan

Hadden ze dat maar wel gedaan. Het had miljoenen mensenlevens kunnen redden. Peng schreef een vertrouwelijk brief aan Mao, waarin hij voorzichtig kritiek uitte op de Grote Sprong. De brief werd vervolgens door Mao verspreid onder de conferentieleden. De spanning moest te snijden zijn geweest en natuurlijk voelde iedereen de bui al aankomen. Peng werd openlijk bekritiseert en uit al zijn functies ontheven. De eenheid in de partij was door Mao hersteld, maar de prijs die er uiteindelijk voor is betaald is meer dan 45 miljoen doden. Laten we hopen dat Dikötter’s boek snel ook in het Chinees vertaald wordt.

Kleurt China weer rood?

“Zonder Communistische Partij zou er geen nieuw China zijn” is een populair revolutionair liedje dat de liefde voor vaderland en partij bezingt. Het zal op vrijdag 1 juli, als de Chinese Communistische Partij (CCP) haar negentigste verjaardag viert, vast veel te horen zijn. Misschien wel meer dan in voorgaande jaren, want momenteel trekt er een rode campagne door China. Deze campagne is drie jaar geleden gestart door Bo Xilai, de charismatische baas van Chongqing. Toen werden de 13 miljoen bewoners van deze megastad in het Westen van China plotseling wakker met een smsje van Bo. De tekst bleek een citaat van Voorzitter Mao: “De wereld is van ons, we moeten ons verenigen om successen te behalen”. Hier bleef het niet bij. Bo trad op bij vele televisieshows waar hij revolutionaire liedjes uit de oude doos ten gehore gaf.

Het afgelopen jaar heeft hij de rode campagne geïntensiveerd. Lokale studenten en ambtenaren worden net als tijdens de Culturele Revolutie verplicht om “vrijwilligerswerk” te doen op het platteland en de locale televisiezender van Chongqing werd door Bo gedwongen om in plaats van reclames revolutionaire programma’s uit te zenden. Bo’s culturele en revolutionaire uitspattingen zijn in de hoofdstad Beijing niet onopgemerkt gebleven. Xi Jingping, de beoogde opvolger van President Hu Jintao in 2012, heeft Bo inmiddels al vereerd met een bezoek. Op de Partijschool in Beijing moedigde Xi onlangs studenten nog aan om meer tijd te besteden aan de werken van Marx en Mao.

De opleving voor de propaganda van weleer is bijzonder. Zeker in het geval van Bo Xilai wiens familie extreem zwaar heeft geleden tijdens de culturele revolutie. Zijn moeder is door Rode Gardisten doodgeslagen en zijn vader, de beroemde Bo Yibo, heeft onder de meest erbarmelijke omstandigheden meer dan 10 jaar gevangen gezeten. Waar komt deze herwaardering toch vandaan? Gaat het om verloren idealen? Films en liedjes hebben in communistisch China lange tijd de heersende ideologie verwoord. Chinezen die in de jaren 50, 60 en 70 zijn opgegroeid waren arm, maar vol passie. De liedjes die de mensen zongen gaven ze ongeacht wat ze deden een zekere wilskracht. Het geloof in het collectief en eer was heel sterk in deze tijd. Deze idealen zijn verloren gegaan en sommigen in China willen deze idealen weer herstellen onder leiderschap van de CCP. De vraag is echter of men hier in China wel op zit te wachten.

Henry Kissinger “On China”

Een diplomatieke revolutie, zo kan de detente tussen de VS en China begin jaren 70 het best omschreven worden. Henry Kissinger, destijds Adviseur Nationale Veiligheid, was samen met de Chinese premier Zhou Enlai de belangrijkste hoofdrolspeler in dit diplomatieke topdrama, maar het idee hiervoor kwam van zowel communistenhater Richard Nixon als anti-imperialist Mao Zedong.

Toen Nixon vlak na zijn inauguratie in januari 1969 Kissinger toevertrouwde dat hij een opening zocht met China om de Sovjet-Unie onder druk te zetten de VS te helpen in Vietnam, dacht Kissinger dat Nixon zijn verstand had verloren. Twee maanden later ging echter bij Kissinger een lampje op, nadat gewapende schermutselingen waren uitgebroken aan de noordoostelijke grens tussen de Sovjet-Unie (SU) en China. Het conflict tussen de SU en China kon door de VS uitgebuit worden. Kissinger gaf Nixon gelijk.

Mao speelde al langer met het idee om het ijs te breken met de VS. Na de destalinisatierede van Chroesjtsjov in 1956 geloofde hij dat de SU de grootste dreiging vormde voor China. Mao wilde geen vijanden aan twee fronten. De Chinezen wilde dat de VS een gezant naar Beijing zouden sturen om een bezoek van Nixon aan China voor te bereiden. Die gezant werd Henry Kissinger.

Hierop is in het diepste geheim met behulp van Pakistan de operatie Marco Polo in gang gezet. Tijdens een reis naar Azië in juli 1971 werd Kissinger zogenaamd plotseling ziek in Islamabad (delly belly) en moest hij in rustoord Nathia Gali herstellen. Zijn dubbelganger achterlatend in het rustoord, vertrok Kissinger met een militair toestel naar Beijing, waar hij gesprekken voerde met Mao en Zhou. De rest is geschiedenis.

Het meest opmerkelijk was misschien wel dat William Rogers, Minister van Buitenlandse Zaken van de VS niet op de hoogte was van deze reis. Kissinger was bang dat hij zou lekken. Tijdens Nixon’s staatsbezoek aan China in februari 1972 was Rogers wel aanwezig, maar ook daar speelde hij geen hoofdrol. Zo mocht hij niet eens aanwezig bij de historische ontmoeting tussen Nixon en Mao. Dit leidde nog tot een knallende ruzie in de Amerikaanse delegatie, die uiteindelijk werd gesust door diplomaat pur sang Zhou Enlai. Hoe dat gebeurde leest u vast in het boek “On China” van de 88-jarige Henry Kissinger dat vorige week verschenen is. Lijkt me verplichte kost voor China-watchers!

China en innovatie

Volgens Chinese statistieken schijnen er in China jaarlijks rond de 600.000 ingenieurs af te studeren. Nu zijn Chinese statistieken niet altijd even betrouwbaar, maar ik neem aan dat het werkelijke aantal (lager?) toch wel in de buurt zit van de werkelijkheid, want alles in China is massa. Ondanks dit hoge aantal ingenieurs scoort het land nog niet bijzonder hoog op innovatie, ook al neemt het aantal internationaal erkende patenten duidelijk toe. Volgens sommige China-experts heeft het gebrek aan innovatie onder andere te maken met het Chinese onderwijssysteem. Dat gaat alleen maar over bestaande kennis leren, maar niet over creativiteit en experimenteren.
china innovatie

Volgens Dan Breznitz en Michael Murphree van het Technologie-Instituut van Georgia is originaliteit trouwens lang niet alles bepalend. In hun boek de “Run of the Red Queen” menen ze dat innovativiteit veel meer is dan het doen van baanbrekende uitvindingen. In een opkomende economie zoals China, kunnen andere vormen van innovatie grotere winst opleveren. Een voorbeeld daarvan is procesinnovatie: het constant optimaliseren van product- en distributiesystemen. Een ander voorbeeld is productinnovatie: de aanpassing van bestaande goederen aan de unieke eisen van China. Massaproductie en logistiek, dat is waar Chinezen ijzersterk in zijn.

Computer gigant Lenovo is hiervan een goed voorbeeld. Ze maken kwalitatief goede computers tegen een betaalbare prijs zodat ook de minder kapitaalkrachtige Chinees deze kan aanschaffen. Googelen doet hij dan weer op Baidu, het Chinese equivalent van Google. Deze zoekmachine lijkt nogal op Google, maar sluit toch net iets beter aan bij de wensen van de Chinese markt.

Volgens President Hu Jintao is “capaciteit voor onafhankelijke innovatie” een van de hoekstenen van China’s huidige ontwikkelingstrategie. De Chinese regering gaat daarom met miljarden investeringen de komende jaren sterk inzetten op innovatie om de kenniseconomie in het land op te bouwen. Ik ben benieuwd hoe die miljarden precies besteed gaan worden. Investeren in een kenniseconomie is natuurlijk altijd goed, maar volgens mij heeft dit beleid meer te maken met trots en nationalisme, dan met bittere noodzaak zoals in Nederland het geval is.

China Expertise Centre van start

Na enige maanden van voorbereiding is het dan eindelijk zover: het China Expertise Centre is online! Het China Expertise Centre is het eerste sprekersbureau speciaal gericht op China. Onze kracht ligt naast onze China expertise in de flexibiliteit en snelheid waarop wij kunnen inspringen op de actualiteit om de ontwikkelingen in China te duiden. Een lezing, workshop of seminar, vanaf nu kunt u daarvoor bij ons terecht.

Nerveuze wereld

Enige tijd geleden kwam ik in the Economist een interessant artikel tegen over Xi Jinping.
Naar verwachting zal Xi Jinping in 2012 Hu Jintao opvolgen als president van China.
De strekking van het artikel was dat de wereld om twee redenen nerveus zou moeten worden.
Ten eerste omdat we vrijwel niets weten van China’s nieuwe keizer en ten tweede om de fragiele aard van het Chinese regime dat veel minder eensgezind en zelfverzekerd is als we denken.
Met name de laatste zin van het artikel vond ik intrigerend: “Te veel westerlingen, waaronder zij die hebben aangedrongen op Xi Jingpinghandelssancties met betrekking tot de yuan, veronderstellen dat ze te maken hebben met een zelfverzekerde, rationele macht die volwassen is geworden. Als je daarentegen nu eens het volgende voorstelt: een paranoïde, naar binnengekeerd keizerlijk hof, dat al moeite heeft om niet achter te blijven bij zijn eigen onderdanen en nu begint aan de enigszins ongelegen kwestie van de troonopvolging, dan valt het misschien nog wel eens mee”.
Bij het lezen van deze zin stelde ik me het volgende beeld voor: Chinese eunuchen, de gecastreerde harembewakers uit het Chinese keizerrijk, die als een kip zonder kop door de Verboden Stad aan het rondrennen waren.

Fraaie, nerveuze boel zo alles bij elkaar. Wij in het westen worden nerveus van de nieuwe economische en politieke grootmacht China, omdat we niet weten wat ons precies te wachten staat. En in China zelf zijn de leiders ook nerveus. Welke richting moet het land op? De situatie in het Midden-Oosten, waar door opstanden diverse autoritaire regimes in het nauw zijn gebracht maakt de regering alleen maar onrustiger.
De confucianist Tu Weiming zei onlangs in VPRO’s Tegenlicht dat China zich op een kritiek punt bevindt. In de ideale situatie keert China volgens Tu terug naar de klassieke confucianistische waarden van sociale harmonie en rechtvaardigheid. China wordt dan een culturele grootmacht en haar normen en waarden, Tu noemt ze “soft power”, zullen navolging krijgen in de rest van de wereld.

Eunuch

De laatste weken zijn in China zo’n veertig juristen, schrijvers, kunstenaars, studenten en andere activisten zonder enige vorm van proces opgepakt. Zolang China steeds weer terugvalt op deze vertrouwde reflex van repressie om de sociale harmonie te bewaren denk ik dat de soft power van China weinig navolging krijgt in de democratische wereld. Met het China Expertise Centre gaan we China nauwlettend volgen en de ontwikkelingen duiden.

U hoort nog van ons!